Ziołolecznictwo XXI wieku (2)
Rozwinęła nam się nad tą bystra wodą Zapachniała wiosną Kwietniową pogodą
……Maria Konopnicka
I. Wiosna to czas budzenia się przyrody do życia
Wierzba jest jednym z pierwszych drzew kwitnących wiosną. Uważana jest za najbardziej polskie drzewo, tak jak bocian biały jest najbardziej polskim ptakiem. Mało kto wie, że na wierzbach spotyka się gniazda bocianie. Stare wierzby z licznymi dziuplami służą za schronisko licznym ptakom i owadom. Wnętrze spróchniałych wierzb często zasiedlają coraz rzadsze trzmiele, drugi z najważniejszych po pszczołach gatunek zapylający rośliny. Wierzba głowiasta jest jedynym gatunkiem, który można, a nawet trzeba ogławiać. Kiedyś dostarczały one rolnikom opału, budulca na płoty, dziś coraz rzadziej można oglądać takie obrazki jak ten poniżej na zdjęciu
fot. Wierzby głowiaste – pomorskie
Znaczenie wierzby jest zawarte w jej giętkiej naturze. Mówi ona o lojalności i umiejętności słuchania z subtelną uprzejmością. Nadaje szczególne znaczenie wymawianym łagodnie słowom pełnym entuzjastycznej radości z życia.
Ciekawostki z wierzbą w tle
Wierzby stosuje się jako surowiec koszykarski, , zwłaszcza wierzbę wiciową, do obsadzania dróg i skarp oraz jako rośliny miododajne i lecznicze * Dawniej w Niedzielę Palmową łykano poświęcone kotki wierzbowe, aby ustrzec się przed chrypką i bólem gardła * W opisach dawnych uczt pogrzebowych napój z liści wierzbowych nazywany jest „trunkiem” i wymieniany obok piwa i wódki * Z liści wierzbowych pijano herbatę na stypie dodając do niej samogonki * Wg dawnych wierzeń w wierzbach rosnących na podmokłych łąkach, na brzegach rzek gnieździł się diabeł Rokita, siedział w kucki na bagnach i wyskakiwał z szuwarów tylko wtedy, jeśli zbłąkana istota ludzka sama pchała mu się w łapy z duszą i ciałem * Różdżkarze często używają wierzby do zlokalizowania miejsc występowania wody podskórnej, energii ziemskich czy zakopanych przedmiotów *
Wierzba w kulturze i obrzędach
Przez wieki, pod wpływem fantastycznych kształtów wierzbowych głów powstawały liczne legendy i baśnie. Już w czasach pogańskich uważano wierzby za drzewa płodności. Wierzba zaczęła też odgrywać ważną rolę w obyczajach i obrzędach religijnych.. Przedstawiano ją jako symbol mądrości i radości. Jej niezwykła zdolność odradzania się kojarzyła się w religii chrześcijańskiej ze zmartwychwstaniem. Mocą miały być obdarzone palmy święcone w Niedzielę Palmową, zrobione głównie z gałązek wierzbowych. Wg legend ludowych diabeł zamieszkiwał wierzbowe dziuple, a czarownice latały na miotłach zrobionych z wierzbowych gałązek. My zajmiemy się innego rodzaju mocą, zawartą w korze wierzby. Moc ta potwierdzona badaniami naukowymi, jest pomocna w licznych chorobach.
fot. Wierzby o zachodzie słońca – pomorskie
Działanie i zastosowanie kory wierzby w medycynie
Surowcem leczniczym w zielarstwie jest kora wierzby białej (Salix caprea), wierzby kruchej (Salix fragilis),wierzby purpurowej (Salix purpurea) oraz innych gatunków.
Roślina ma działanie przeciwzapalne, przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, napotne, moczopędne, ściągające, przeciwreumatyczne, wzmacniające i pobudzające wydzielanie soków trawiennych.
Wewnętrznie stosuje się odwary w chorobach reumatycznych, gorączkach, przeziębieniu, migrenach, przy nieprawidłowej przemianie materii, przy podwyższonym poziomie cholesterolu, stanach zapalnych skóry, zaburzeniach trawienia, wyczerpaniu nerwowym.
Zbiór kory wierzbowej
Kora ta zawiera salicynę, której odkrycie zapoczątkowało produkcję leku wszechczasów czyli aspirynę. Salicyna odkryta w 1838 r. jest składnikiem wielu innych leków. W przeciwieństwie do środków syntetycznych kora wierzby nie powoduje owrzodzeń żołądka. Do zbioru kory przystępujemy na przedwiośniu w lutym lub marcu. Wtedy nagromadzenie substancji leczniczych w korze jest największe. Ścinamy 2-3 letnie gałązki o średnicy ok. 2 cm (zdj.1). Korę przecinamy wzdłuż i przecinamy nożem (zdj.2). Zdjęte ścinki kory rozdrabniamy na mniejsze kawałki (zdj.3) i suszymy w zacienionym przewiewnym miejscu w temperaturze otoczenia , w suszarni lub w piekarniku o temperaturze do 40 o C. Po wysuszeniu kruszymy korę (zdj.4) i przechowujemy w szczelnych pojemnikach, w chłodzie i zacienionym miejscu.
Przepisy zdrowotne z korą wierzby
1. Odwar w leczeniu miażdżycy i reumatyzmu
Składniki:
- 1 łyżka kory wierzby
- 1 szklanka wody
Wykonanie i stosowanie:
Korę zalewamy gorącą wodą i podgrzewamy przez 15 minut w stanie lekkiego wrzenia. Studzimy i przecedzamy. Pijemy 1 szklankę 3 razy dziennie.
2. Herbatka napotna przy przeziębieniach
Składniki:
- 1 łyżeczka kory wierzbowej
- 1 łyżeczka suszonych kwiatów lipy i
- 1 łyżeczka kwiatu czarnego bzu
- ½ łyżeczki anyżku
- ½ łyżeczki rozmarynu
- 1 szklanka wody
Wykonanie i stosowanie:
Składniki wymieszać, zalać szklanką wrzącej wody i odstawić na 15 minut do naciągnięcia. Przecedzić.
Pić szklankę dziennie. W celu wypocenia toksyn z organizmu poleżeć w łóżku.
Uwagi:
- Duże dawki mogą powodować zaparcia
Kobiety w ciąży nie powinny pić herbatek i odwarów z kory wierzbowej
II. Życie…zacina się po czterdziestce
Po tej męskiej czterdziestce pojawiają się często problemy związane z obniżeniem poziomu testosteronu oraz zaburzeniami układu hormonalnego. Zajmujący się fitoterapią dr Różański zauważa, iż w 1920r. średnia życia kobiet i mężczyzn w Europie była niemal identyczna z uwagi na o wiele mniejszą ekspozycję organizmu męskiego na syntetyczne estrogeny. Organizmy mężczyzn absorbują tzw. syntetyczny estrogen znajdujący się w konserwantach, środkach ochrony roślin, wodzie pitnej, fungicydach. Efektem tego są zakłócenia w działaniu testosteronu, które powodują przedwczesne starzenie organizmu (osłabienie libido, problemy z układem krążenia, mniejsza energia). Jak sobie pomóc? Najprościej i najbezpieczniej można tego dokonać przy pomocy ziół. Wykonanie dwóch nalewek leczniczych nie nastręczy nam trudności, a zdrowotne efekty są nie do przecenienia.
Przepisy na nalewki w ziołowej terapii hormonalnej
1. Nalewka na korzeniu pokrzywy
Składniki:
- 100g korzenia pokrzywy
- 0,5 l spirytusu 70%
- 50 g miodu
Wykonanie i stosowanie:
Wczesną wiosną wykopać korzenie pokrzyw, oczyścić, umyć, a następnie pokroić na drobne części. Korzenie zalać spirytusem w słoju. Dodać miodu. Szczelnie zamknięte trzymać w zacienionym miejscu przez 2 tygodnie, od czasu do czasu wstrząsać słojem. Po tym czasie przefiltrować i przelać do butelek. Przyjmować 3 razy dziennie w ilości 30 kropel na pół szklanki wody.
Substancje czynne zawarte w korzeniu pokrzywy zatrzymują rozkład testosteronu przywracając harmonię w układzie hormonalnym
2. Nalewka na pyłku sosny zwyczajnej
Składniki:
- 100 g pyłku sosny zebranego w maju
- 0,5 l spirytusu 70%
Wykonanie i stosowanie:
Zebrać w maju stosowną ilość pyłku sosny i zalać spirytusem w szczelnie zakręcanym słoju. Trzymać w zacienionym miejscu w temp. pokojowej przez 14 dni. Po tym czasie płyn przefiltrować i przelać do butelek. Stosować 3 razy po 30 kropli dziennie w niewielkiej ilości wody.
Kuracja będzie skuteczniejsza jeśli do w/w nalewek z rodzimych ziół, przyjmować będziemy produkty lecznicze z żeń-szenia.
III. Wiosenne majówki – smakowite jadło, tradycyjny trunek z marzanki wonnej i… niezbędna rekreacja fizyczna.
Maj kojarzy nam się z rozkwitającą w tym okresie przyrodą i… z dodatkowym dniami wolnymi od pracy. Aby zgodnie z ich przeznaczeniem dobrze i miło wypocząć organizujemy często tzw. majówki, wypady poza miasto, długie spacery po lesie czy aktywny wypoczynek nad wodą. Popularne ostatnio ogrodowe grille to okazja do popisania się naszymi kulinarnymi zdolnościami i posmakowania zdrowych potraw z tradycyjnych trunków. Jednym z ziół, które uczyni takie przyjęcia szczególnie atrakcyjnymi jest marzanka wonna (Galium odoratum). Jest ona od ponad 1000 lat (!) podstawowym składnikiem tradycyjnej wazy ponczu.
Marzanki wonna – zastosowania i ciekawostki
- Marzanka wonna lub inaczej przytulia wonna rośnie w cienistych liściastych lasach zwłaszcza bukowych
- W średniowieczu benedyktyni aromatyzowali nią napoje
- W Niemczech z ziela robi się herbatkę o nazwie Matrisylvia, wino mozelskie nosi nazwę Maiwein, a likier z jej dodatkiem Waldmeister
- Sok z marzanki dodawany jest do berlińskiego piwa pszenicznego Berliner Weiße oraz do Goetterspeise
- Zioło jest dodawane do poduszek potpouri stosowanych przy bezsenności
- W medycynie stosowana była przy zapaleniu jelit, zaburzeniach krążenia obwodowego, nadmiernej pobudliwości i w zmęczeniu
- W kosmetyce używa się jej w produkcji perfum
fot. Marzanka wonna – Połczyn Zdrój w zachodniopomorskim
Skąd brać marzankę wonną?
Ponieważ marzanki wonnej nie możemy zbierać w naturze, należy zakupić sadzonki w sklepach ogrodniczych lub internetowych. Można też wysiać nasiona. Roślina bardzo dobrze rośnie w ogrodzie nawet pod drzewami ale może być nieco ekspansywna. Za to tłumi chwasty, długo kwitnie i tworzy zwarte kobierce.
Uwagi:
- Roślina jest pod częściową ochroną gatunkową
- Powinna być stosowana z rozwagą jako dodatek do napojów ze względu na wysoką zawartość kumaryny, która może wywoływać bóle głowy i powodować złe samopoczucie
- Z tego też względu nie zaleca się samodzielnego stosowania jej w preparatach zdrowotnych
- Długotrwałe stosowanie może szkodliwie oddziaływać na wątrobę
Przepisy na napoje majowe
1. Waza ponczu z marzanką wonną
Składniki:
- 2 pęczki marzanki wonnej (zebranej przed kwitnieniem)
- 2 l białego wina
- 1 butelka szampana
- 100 g cukru
- 1 op. cukru waniliowego
- 1 pomarańcza
- wg uznania listki mięty pieprzowej, melisy lekarskiej, mięty cytrynowej lub szałwi melonowej
Wykonanie:
Marzankę umytą i osączoną odłożyć na noc. Wlać do wazy 1 litr białego wina, wrzucić cukier i cukier waniliowy i mieszać aż się rozpuści. Pęczki marzanki zawiesić tak, by łodygi nie zanurzały się w kruszonie. Odstawić na ok. 2 godziny. Wyjąć marzankę dodać plasterki pomarańczy i wlać schłodzone: 1 L białego wina i butelkę szampana. Można dodać też listki ziół, miętę pieprzową lub inne.
2. May wine
Dry a handful of sweet woodruff until dry. Squeeze a half lemon over leaves and pour a bottle of Rhine Wine over and let steep for about 3-4 hours in a warm place.. (Some add 4-6 tbls sugar) Chill and serve with a fresh strawberry. For a punch, you can add a bottle of champange, and float a flower ice ring in punch bowl.
Źródła:
Domowe leki ziołowe – Anne Iburg
Fitoterapia – dr Henryk Rózański
Herby, Legendy, Dawne Mity – M. Cetwiński, M Derwich
Kuchnia i medycyna – Julian Aleksandrowicz, Irena Gumowska
Kwartalnik „Panacea – Leki ziołowe”
Kwartalnik „postępy fitoterapii”
Leki z Bożej apteki – J. Schulz, E. Ueberhuber
Poradnik zielarza – - Witold Poprzęcki
Zielnik dla każdego – Jan Rogala
Zioła – Andrea Rausch, Brigitte Lotz
Zioła z apteki natury – praca zbiorowa
Ziołolecznictwo – Witold Poprzęcki